Văn mẫu lớp 12

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Đề bài: Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Bài làm

Người lái đò sông Đà là một trong những tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Tuân về thể loại tùy bút. Qua những nét bút tài hoa, uyên bác của ông, người đọc không khó để được chiêm ngưỡng bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp dữ dội, hùng vĩ nhưng cũng rất trữ tình của dòng sông Đà và nét tài hoa nghệ sĩ của người lái đò.

Người lái đò sông Đà là áng văn được in trong tập Sông Đà (1960) của Nguyễn Tuân. Sông Đà gồm 15 bài tuỳ bút và một bài thơ phác thảo.  Đây là kết quả của chuyến đi gian khổ mà hào hứng của Nguyễn Tuân tới miền Tây Bắc xa xôi, thoả mãn cái thú tìm đến miền đất lạ, tìm ra chất vàng mười trong tâm hồn người lao động, trên miền sông, núi hùng vĩ và thơ mộng. Tập tuỳ bút Sông Đà còn thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân tài hoa và uyên bác. Người lái đò sông Đà là một trong những áng văn tiêu biểu nhất trong tập Sông Đà.

Đoạn trích miêu tả sông Đà vừa dằn dữ, vừa thơ mộng và con người Tây Bắc vừa cần cù dũng cảm, vừa khéo léo tài hoa. Được viết theo thể tùy bút tự do phóng túng, thể hiện cái tôi cá nhân, bài kí là một áng văn đẹp của tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước say đăm. Ca ngợi vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa trữ tình của thiên nhiên, và nhất là của con người lao động. Phong cách tài hoa uyên bác của Nguyễn Tuân, dùng từ ngữ, hình ảnh và sự vận dụng các môn nghệ thuật vào bài viết, qua đó thấy được vẻ đẹp dữ dội, hùng vĩ những cũng rất trữ tình của dòng sông Đà và nét tài hoa nghệ sĩ của người lái đò.

“Chúng thuỷ giai đông tẩu

Đà Giang độc bắc lưu”

Từ cảm hứng này, tác giả giới thiệu tài nguyên phong phú của Tây Bắc và nhấn mạnh: tài nguyên quí nhất của vùng này là con người. Con người bản địa và con người lên xây dựng Tây Bắc. Về phương diện địa lí, sông Đà dài gần 900km, “lượn rồng rắn” qua vùng rừng núi bao la, có độ dốc lớn. Vì vậy, lưu tốc của sông Đà lớn hơn nhiều những dòng sông khác. Tuy nhiên Nguyễn Tuân chỉ cung cấp một phần tri thức ấy, chủ yếu Nguyễn Tuân viết về sông Đà với khía cạnh văn hoá thẩm mĩ, bày tỏ cảm xúc của mình.  Cảnh 2 bờ sông “Đá hai bên bờ sông dựng thẳng đứng như xây vách thành”. Cả ngày mặt sông không ánh nắng, “Ở đây người ta chỉ nhìn thấy mặt trời lúc đúng ngọ”. Cách miêu tả này tạo được ấn tượng khá đậm nét về vách đá dựng đứng với độ cao hun hút. “Có chỗ vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu”…Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ tài hoa uyên bác, mang một “phép thuật” làm sống dậy sự dữ dằn, hung bạo của dòng sông Đà, đồng thời am hiểu kĩ thuật ở nhiều ngành khoa học, nghệ thuật khác.

Xem thêm:  Bình giảng đoạn "Con sóng dưới lòng sâu… cả trong mơ còn thức" trong bài Sóng của Xuân Quỳnh

phan tich tac pham nguoi lai do song da cua nguyen tuan - Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Thác nước nghe như là oán trách, giọng gằn mà chế nhạo, như là van xin, khiêu khích…Nó rống lên như hàng ngàn con trâu mộng…Nghệ thuật so sánhliên tưởng độc đáo, sáng tạo, Nguyễn Tuân cực tả được sự dữ dằn, dữ dội của con sông Đà. Sông Đà hiện lên như 1 biểu tượng về vẻ đẹp dữ dội và hung vĩ của thiên nhiên, đất nước.

Tuy nhiên dòng sông còn mang những nét rất hiền hòa, dễ mến. Từ thác bờ về xuôi sông Đà hiền hoà, nước chảy êm đềm, nó dịu dàng như biết bao dòng sông khác. Đây là cái nhìn không chỉ quan sát bình thường mà đầy khám phá, sáng tạo nghệ thuật: “Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đổt hương xuân”. Nhìn từ trên cao “sông Đà như cái dây thừng ngoằn ngèo”. Màu sắc của sông Đà biến đổi theo từng mùa: “Mùa xuân nước sông Đà màu ngọc bích”, tác giả nhấn mạnh: “chứ không xanh như màu cánh hến” tức là màu xanh đục của sông Gâm, sông Lô Cảnh hai bên bờ sông Đà với: “Bờ sông Đà, bãi sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm trên sông Đà”, “Cảnh ven sông ở đây lặng tờ. Hình như ở đời Lí, … cổ tích tuổi xưa”. Cách miêu tả thật có sức khêu gợi sâu xa, khắc hoạ vẻ đẹp hoang sơ, con sông chảy qua tháng năm lịch sử mang dấu ấn văn hoá, ngàn xưa của cha ông.

Xem thêm:  Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Bên kia sông Đuống của nhà thơ Hoàng Cầm: "Bên kia sông Đuống... Bây giờ tan tác về đâu"

Hình tượng ông lái đò trong tác phẩm cũng được Nguyễn Tuân dụng công miêu tả rất kĩ lưỡng. Ông làm nghề lái đò đã nhiều năm, lúc đầu còn đi thuyền người khác, sau ông đi thuyền của mình gồm 6 bơi chèo. Giờ đây tuổi cao, ông đã thôi chở đò nhưng vẫn còn muốn thi với các nhà đò khác. Quãng mặt ghềnh sông: Dài hàng cây số, nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió….Ông tỏ ra rất thận trọng không hề khinh xuất tay lái. Sau hàng chục năm xuôi ngược trên sông Đà, ông đò vẫn nhớ tỉ mỉ như đóng đanh vào tất cả những luồng nước, của tất cả con thác hiểm trở”, “ông lái đã nắm chắc binh pháp của thần nông thần đá”, “thuộc qui luật phục kích của lũ đá nơi ải nước hiểm trở” nên ông lái rất tự tin. Ông đò còn là người có tài nghệ leo ngềnh, vượt thác. Ông đò còn là người có ngoại hình của con người gắn bó với nghiệp “cánh tay dài lêu nghêu như cái sào”, “chân khuỳnh khuỳnh”, giọng nói ào ào như thác nước…

Nguyễn Tuân miêu tả cuộc vượt thác của ông lái đò. Ông lái đò như một viên tướng tả xung, hữu đột qua nhiều cửa, nhiều vòng mà ở cửa nào cũng có những tên đá tướng hung tợn chắn giữ, Ông đò chỉ sơ suất nhỏ cũng có thể bị trả giá bằng mạng sống. Mặt trước hò la xông tới định bẻ gẫy cán chèo “thác nước thúc mạnh vào hông thuyền”, “như đô vật tóm lấy thắt lưng ông đò”, “nhưng trên cái thuyền sáu tay chèo vẫn nghe tiếng chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo của ông lái”. Ông bình tỉnh và tự tin biết chừng nào. Ông nén cái đau về thể xác (thác nước đã đánh trúng đòn vào chỗ hiểm), điều khiển con thuyền vượt qua “trùng vi thạch trận”. Ông lái đò có những động tác nhanh, mạnh, táo bạo nhưng chuẩn xác: “bám chắc lấy luồng nước… mở đường tiến”. Trí tưởng tượng và vốn từ phong phú, Nguyễn Tuân tạo được đoạn văn mang đầy không khí trận mạc, sinh động cuộc chiến đấu của người lái đò với thác nước, với tầng lớp mai phục mà ông lái đò ngày nào cũng phải đối mặt với Đà giang.

Xem thêm:  Phân tích đoạn trích Con đường trở thành “kẻ sĩ hiện đại” của Nguyễn Khắc Viện

Ông lái đò rất thuần phục, giỏi giang trong nghề leo ghềnh, vượt thác “còn một trùng vây thứ ba nữa… sóng xèo xèo tan trong trí nhớ”. Cách sử dụng từ ngữ vừa là tượng hình, vừa tượng thanh. Cách so sánh, câu văn ngắt ra nhiều để diễn tả động tác trong cùng một khoảng thời gian của người lái đò. Đó là tài hoa của người nghệ sĩ. Dù bất cứ nghề nào, con người bộc lộ tài khéo, điêu luyện, con người đó là nghệ sĩ. Nguyễn Tuân quan niệm như vậy.

Ông lái đò là một nghệ sĩ tài hoa và ông còn có tâm hồn phong phú, giản dị mà thanh cao. Nhà đò nghỉ lại trong hang đó, “đốt lửa trong hang, nướng ống cơm lam, và toàn bàn tán về cá anh vũ, cá dầm xanh, về những cái hầm cá, hang cá mùa khô (…) cũng chẳng thấy ai bàn một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua (…) cuộc sống của họ ngày nào cũng phải chiến đấu với sông Đà dữ dội, ngày nào cũng giành lấy  cái sồng từ tay những cái thác, nên nó cũng không có gì hồi hộp đáng nhớ. Họ nghĩ thế lúc ngừng chèo, phải chăng ông lái đò cùng đồng nghiệp của mình thiết tha gắn bó với nghề nghiệp. Tài hoa nghệ sĩ còn ở chỗ đó.

Qua tác phẩm người đọc sẽ càng nhận rõ và thấy yêu quý hơn vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước và của con người lao động Việt Nam đồng thời không khỏi cảm phục yêu mến tài năng sáng tạo của Nguyễn Tuân, người nghệ sĩ uyên bác, tài hoa đã dùng văn chương để khám phá, ca ngợi vẻ đẹp của nhân dân và tổ quốc.

Minh Anh

Post Comment